Narzędzia psychodietetyczne do pracy z jedzeniem emocjonalnym

TEKST: RENATA KUSIŃSKA-SITARZ

Pacjenci jedzący emocjonalnie, to osoby często szukające pomocy w gabinetach psychodietetycznych. Problemy, jakie zgłaszają, to np. podjadanie, utrata kontroli nad jedzeniem, niemożność powstrzymania się przed zjedzeniem słodyczy czy słonych przekąsek. Oczywiście, osoba zgłaszająca się po wsparcie, może nie mieć świadomości, że je w sposób emocjonalny. Zadaniem specjalisty będzie tu pomoc w zidentyfikowaniu sytuacji, w których dana osoba korzysta z jedzenia w celu regulacji emocji oraz towarzyszenie pacjentowi w procesie zmiany.

Poniższy artykuł wyjaśnia, czym jest jedzenie emocjonalne oraz przedstawia przykładowe techniki pracy dotyczące tego obszaru.

Jedzenie emocjonalne

Jedzenie emocjonalne to jedzenie w sytuacji braku doświadczania głodu fizycznego. Jedzenie w takiej sytuacji może być związanie z zaspokajaniem innej potrzeby niż głód, lub z działaniem mechanizmu food-mood connection, w którym spożycie żywności skojarzone jest z doświadczaniem określonych konsekwencji. Jedzenie emocjonalne definiuje się  jako tendencję do przejadania się w odpowiedzi na negatywne emocje, w celu zmniejszenia negatywnego afektu i w konsekwencji zwiększenia pozytywnego afektu. Jedzenie emocjonalne może towarzyszyć stosowanym restrykcjom żywieniowym, ale może być także wynikiem niskiej świadomości interoceptywnej, objawów fizjologicznych związanych z emocjami, wysokim poziomem aleksytymii lub nieadaptacyjnymi strategiami regulacji emocji (np. ich tłumienie).

Samoobserwacja 

Pracę w obszarze jedzenia emocjonalnego, warto zacząć od wprowadzenia samoobserwacji, tak by pacjent mógł zidentyfikować momenty, w których sięga po jedzenie, zauważyć ich przyczyny oraz inne czynniki wpływające na podejmowane przez niego działania. Przydatnym narzędziem będzie tu tzw. automonitoring, w którym pacjent notuje nie tylko spożyte posiłki, ale także ich czas i miejsce, poziom głodu i sytości oraz swoje myśli i emocje. Dzięki temu możemy, w szerszej perspektywie, przyjrzeć się temu, jak na co dzień wyglądają posiłki pacjenta, w jakich sytuacjach sięga po jedzenie (np. gdy się stresuje, czuje się samotny, smutny itd.) oraz, czy jest coś jeszcze, co może wpłynąć na jego zachowania żywieniowe (np. restrykcje dietetyczne, zbyt długie przerwy między posiłkami, sytuacje życiowe). 

Dzięki samoobserwacji, pacjent zrozumie dlaczego, i w jakich sytuacjach, je w sposób emocjonalny. Taka wiedza będzie podstawą do dalszej pracy.

Świadomość interoceptywna

Ważnym aspektem samoobserwacji jest świadomość interoceptywna. Jest to zdolność postrzegania fizycznych doznań płynących z wnętrza ciała. To odczucie dotyczące teraźniejszości. Odnosi się do podstawowych stanów, takich jak pełny pęcherz, głód albo sytość, a także wszystkich stanów emocjonalnych. Każdej emocji odpowiada unikalne doznanie fizyczne. Kiedy potrafimy je odczytać, zyskujemy informacje umożliwiające zaspokojenie psychicznych i biologicznych potrzeb. Warto sprawdzić, czy nasz pacjent umie dostrzegać i identyfikować sygnały płynące z jego ciała. Jeśli napotyka w tym obszarze trudności, możemy pracować nad tym, wykorzystując narzędzia takie jak np. skanowanie ciała oraz szeroko pojętą pracę w obszarze uważności (mindfulness).

Głód fizjologiczny i emocjonalny

Praca nad dostrzeganiem i interpretacją sygnałów płynących z ciała, ułatwi pacjentowi odróżnianie głodu emocjonalnego od głodu fizjologicznego. Osoba jedząca emocjonalnie nie uwzględnia sygnałów głodu przy rozpoczynaniu jedzenia i uczucia sytości podczas jego kończenia. Zaczyna jeść, gdy doświadcza określonych stanów emocjonalnych, może też mylnie interpretować doznania cielesne (towarzyszące tym stanom) jako sygnały głodu. 

Psychoedukacja pacjenta na temat różnic między głodem fizjologicznym a emocjonalnym, pozwoli mu na identyfikacje momentów, w których je w sposób emocjonalny.

Tabela: Głód emocjonalny vs głód fizjologiczny

Poszukiwanie i utrwalanie nowych sposobów regulacji emocji

Kiedy pacjent potrafi już zidentyfikować sytuacje, w których je w sposób emocjonalny oraz rozumie, jakie funkcje w danym momencie pełni dla niego jedzenie, może zacząć pracować nad nowymi, adaptacyjnymi, sposobami regulacji emocji. Przykładowo, jeśli je, gdy czuje się zestresowany, to warto zastanowić się nad innymi sposobami obniżania napięcia. Oczywiście należy tu zaznaczyć, że wprowadzanie nowych sposobów regulacji emocji to proces, dlatego i pacjent i specjalista muszą wykazać się tu cierpliwością. 

Edukacja żywieniowa

Nie zapominajmy także o ważnej roli edukacji żywieniowej. Umiejętność komponowania zbilansowanych, sytych i atrakcyjnych posiłków, z pewnością ułatwi pacjentowi pracę nad zdrową relacją z jedzeniem. 

Powyższe metody pracy to oczywiście tylko propozycje. Każdy pacjent, jakiego spotykamy na swojej drodze, jest inny i wymaga indywidualnego podejścia, adekwatnego do jego aktualnych możliwości oraz trudności, z jakimi się zmaga.

Bibliografia:

  1. Brytek-Matera A., Czepczor K. „Jedzenie pod wpływem emocji”, wyd. Difin SA, Warszawa 2017
  2. Brytek-Matera A., „Psychodietetyka”, wyd. PZWL, Warszawa 2020
  3. Fairburn Ch. „Jak pokonać objadanie się”, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Karków 2014
  4. Lange E. „Emocje na talerzu. Jak odbudować zdrową relację z jedzeniem”, wyd. Słowne, Warszawa 2021
  5. Photo by Szabo Viktor on Unsplash

Jeśli chcesz zostać ekspertem we współpracy z pacjentami, którzy jedzą emocjonalnie lub mają zaburzenia odżywiania, zapraszam Cię na roczne Studium leczenia zaburzeń odżywiania. Gdzie pod rokiem praktyków nauczysz się jak, od początku do końca współpracy, wspierać pacjentów, których relacja z jedzeniem została zaburzona.

TUTAJ możesz zapisać się na STUDIUM


Udostępnij:

Bądź na bieżąco i dołącz do newslettera!