Liczne doniesienia naukowe wskazuj\u0105, \u017ce problem zaburze\u0144 od\u017cywiania narasta (Morell-Madsen iNystrup 1992, Bryant-Waugh, 1993, J\u00f3zefik 1999). Z bada\u0144 (Talarczyk, 2010) wynika, \u017ce 1,1-4,2 % os\u00f3b w populacji cierpi na bulimi\u0119 psychiczn\u0105. Natomiast odsetek os\u00f3b cierpi\u0105cych na jad\u0142owstr\u0119t psychiczny jest nieznacznie ni\u017cszy i wynosi 0,3-1% (Russel i Keel, 2002).<\/p>\n\n\n\n
Przegl\u0105d literatury (Brytek-Matera, 2011; Garner, 2002) dotycz\u0105cej etiopatogenezy zaburze\u0144 od\u017cywiania wskazuje, \u017ce u podstaw zaburze\u0144 od\u017cywiania le\u017cy nie\u015bwiadomy proces internalizacji idea\u0142u szczup\u0142ej sylwetki dokonywany przez m\u0142ode kobiety, co w efekcie prowadzi do rosn\u0105cego niezadowolenia z w\u0142asnego cia\u0142a (Ahern i Hetherington, 2006), niskiej samooceny (J\u00f3\u017cefik, 2010), negatywnych emocji (w tym zw\u0142aszcza z\u0142o\u015bci) (Brytek-Matera, 2012; Starzomska, 2012) oraz zachowa\u0144 autodestruktywnych (Radziwi\u0142\u0142owicz i Raszka, 2008).<\/p>\n\n\n\n
Celem pracy jest wyja\u015bnienie czym jest z\u0142o\u015b\u0107 i zachowania autoagresywne w\u015br\u00f3d os\u00f3b cierpi\u0105cych na zaburzenia od\u017cywiania, pokazanie i om\u00f3wienie typowych przejaw\u00f3w akt\u00f3w autoagresywnych oraz pr\u00f3ba oceny \u015bwiadomo\u015bci przejawianych zachowa\u0144.<\/p>\n\n\n\n
Jedna z koncepcji z\u0142o\u015bci (Spillberg, 1996) uznaje z\u0142o\u015b\u0107 jako wielowymiarowy konstrukt, rozumiany pod postaci\u0105 cechy (indywidualne predyspozycje do\u015bwiadczania z\u0142o\u015bci -stosunkowo sta\u0142a cecha osobowo\u015bci) i jako stanu (rozumianego jako co\u015b zmiennego np. od z\u0142o\u015bci do furii, czemu zawsze towarzyszy pobudzenie autonomicznego uk\u0142adu nerwowego). Spos\u00f3b wyra\u017cania z\u0142o\u015bci jest spostrzegany indywidualnie. Mo\u017ce on przejawia\u0107 si\u0119 od wyra\u017cania jej na zewn\u0105trz (w stosunku do os\u00f3b, rzeczy), do przejawiania jej do wewn\u0105trz (t\u0142umienie jej).<\/p>\n\n\n\n
Co wi\u0119cej emocja z\u0142o\u015bci, mo\u017ce powsta\u0107, kiedy cz\u0142owiek nie jest w stanie zrealizowa\u0107, celu (wybranego przez niego samego). Prowadzi to do rosn\u0105cej frustracji oraz r\u00f3wnocze\u015bnie rosn\u0105cego pobudzenia. Uj\u015bcie emocji z\u0142o\u015bci zaobserwowa\u0107 mo\u017cna w zachowaniach z natury autoagresywnych (Eckhardt, 1998).<\/p>\n\n\n\n
Wed\u0142ug Truglia (2006) osoby cierpi\u0105ce na jad\u0142owstr\u0119t psychiczny przejawiaj\u0105 wi\u0119ksz\u0105 tendencj\u0119 do tego, aby emocje negatywne by\u0142y przez nie interioryzowanie.Na podstawie bada\u0144 (Brytek-Matera, 2008;Wade, Martin, Tiggemann, Abraham, Treloar i Heath, 2000;Waller, Babbs, Milligan, Meyer, Ohanian i Leung, 2003), pacjentek choruj\u0105cych na zaburzenia od\u017cywiania mo\u017cna wywnioskowa\u0107, ze grupa ta, przejawia trudno\u015bci w aspekcie rozpoznania, kontroli i komunikacji emocji (zw\u0142aszcza z\u0142o\u015bci).Pacjentki polskie cierpi\u0105ce na anoreksj\u0119w znacznym stopniu dokonuj\u0105 internalizacji z\u0142o\u015bci apacjentki narodowo\u015bci francuskiej eksterioryzuj\u0105 swoj\u0105 z\u0142o\u015b\u0107 (Brytek-Matera, 2008a). Natomiast w przypadku kobiet choruj\u0105cych na bulimi\u0119 tendencja jest odwrotna \u2013 pacjentki polskie dokonuj\u0105 uzewn\u0119trznienia z\u0142o\u015bci, natomiast pacjentki francuskie internalizuj\u0105w\u0142asn\u0105 z\u0142o\u015b\u0107 (Brytek-Matera, 2008a).<\/p>\n\n\n\n
Wraz z okresem dorastania nasze cia\u0142o ewaluuje. Nie zawsze zmiany w psychicznym wyobra\u017ceniu cia\u0142a, przebiegaj\u0105 w spos\u00f3b harmonijny do zmian w obszarze fizycznym. Mo\u017ce powodowa\u0107 to l\u0119k, niezadowolenie, z\u0142o\u015b\u0107, wyra\u017cane w postaci zachowa\u0144 autodestruktywnych (Eckhardt, 1998).Wed\u0142ug Radziwi\u0142\u0142owicz i Reszki (2008)zachowania autodestruktywne u m\u0142odych ludzi spe\u0142niaj\u0105 funkcj\u0119: przystosowawcz\u0105 i adaptacyjno-obronn\u0105, b\u0119d\u0105c jednocze\u015bnie wo\u0142aniem o pomoc (sygna\u0142em ostrzegawczym). Okaleczania w\u0142asnego cia\u0142a mo\u017ce stanowi\u0107 narz\u0119dzie do ponownego prze\u017cycia i odegrania emocji, kt\u00f3rych do\u015bwiadczyli\u015bmy podczas wydarzenia traumatycznego maj\u0105cego miejsce w przesz\u0142o\u015bci (Farber, Jackson, Tabin i Bachar, 2007; Sumi\u0142a, \u0141ucka i Michalewska, 2006). Zachowania autoagresywne nierzadko poprzedzone s\u0105 aktami molestowania seksualnego b\u0105d\u017a nadu\u017cycia emocjonalnego (Eckhardt, 1998).<\/p>\n\n\n\n
Analogiczne zachowania autopunitywne wyst\u0119puj\u0105 u pacjentek z zaburzeniami od\u017cywiania (Sucha\u0144ska, 1998; Sumi\u0142a, 2006). Dokonuje si\u0119 podzia\u0142u ich na kompulsywne (np. wyrywanie w\u0142os\u00f3w, rozdrapywanie sk\u00f3ry) i impulsywne (np. bicie si\u0119, przypalanie) (Mroczkowska i Zi\u00f3\u0142kowska, 2011).Jak wynika z bada\u0144 (Favaro i Santonastaso, 1998) u pacjentek z bulimi\u0105 psychiczn\u0105 typ impulsywny wi\u0105\u017ce si\u0119 z epizodami nadu\u017cycia seksualnego, wyst\u0119puj\u0105cymi w przesz\u0142o\u015bci, oraz d\u0142u\u017cszym trwaniem choroby. Natomiast wyst\u0119powanie jednocze\u015bnie zachowa\u0144 autodestruktywnych impulsywnych i kompulsywnych \u0142\u0105czy si\u0119 z wi\u0119kszym nasileniem depresji oraz mniejsz\u0105 \u015bwiadomo\u015bci\u0105 interoceptywn\u0105 (Favaro i Santonastaso, 1998).<\/p>\n\n\n\n
W\u015br\u00f3d pacjentek cierpi\u0105cych na jad\u0142owstr\u0119t psychiczny zaobserwowa\u0107 mo\u017cna wiele zachowa\u0144 autodestruktywnych, jedn\u0105 z form jest odmawianie przyjmowania pokarmu (Sucha\u0144ska, 2000).Badania Radziwi\u0142\u0142owicz i Reszki (2008) pokazuj\u0105 szereg zachowa\u0144 autodestrukcyjnych (bezpo\u015brednich i po\u015brednich), wyst\u0119puj\u0105cych u kobiet choruj\u0105cych na jad\u0142owstr\u0119t psychiczny. Z badanej 30 osobowej grupy, ponad po\u0142owa \u2013 ci\u0119\u0142a si\u0119, kaleczy\u0142a, doprowadza\u0142a do krwawych okalecze\u0144. Do stosowanych praktyk nale\u017ca\u0142o tak\u017ce wbijanie przedmiot\u00f3w m.in. w oczy (ok. \u00bc badanych), oraz wyrywanie w\u0142os\u00f3w, brwi, rz\u0119s i utrudnianie gojenia si\u0119 ran. Na podstawie przeprowadzonych bada\u0144 autorki dosz\u0142y do wniosku, \u017ce s\u0105 to rodzaje autodestruktywno\u015bci charakterystyczne dla os\u00f3b choruj\u0105cych na anoreksj\u0119. Do po\u015brednich form nale\u017ca\u0142o wykonywanie aktywno\u015bci fizycznej (80%) czy stosowanie \u015brodk\u00f3w przeczyszczaj\u0105cych (83,3%).<\/p>\n\n\n\n
Inn\u0105 form\u0105 s\u0105 pr\u00f3by aktu samob\u00f3jczego, kt\u00f3re wyst\u0119puje u 2-9% chorych i ko\u0144cz\u0105 si\u0119 \u015bmierci\u0105 (Abraham iLlevelyn-Jones, 2001), dodatkowo im d\u0142u\u017cej trwa przebieg choroby, tym istnieje wi\u0119ksze ryzyko podj\u0119cia pr\u00f3by samob\u00f3jczej, przez osob\u0119 chor\u0105 na jad\u0142owstr\u0119t psychiczny (Paul, Schroeder, Dahme i Nutzinger, 2002). Badania Favaro i wsp. (1997) pokazuj\u0105 \u017ce my\u015bli samob\u00f3jcze wyst\u0119puj\u0105 u 54% chorych (pr\u00f3by samob\u00f3jcze, podejmowa\u0142o w tej grupie badanej, 23% os\u00f3b). Definiuj\u0105 oni akt suicydalny jako, pr\u00f3b\u0119 zablokowania rozwoju seksualnego oraz szeroko rozumianego odrzucenia cia\u0142a jako takiego. Autorzy podkre\u015blaj\u0105, \u017ce same zachowania autodestruktywne wyst\u0119puj\u0105 u 37% chorych na anoreksj\u0119.Zachowania takie u pacjentek z anoreksj\u0105 wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 z wysokim poczuciem winy, ch\u0119ci\u0105 samooukarania i roz\u0142adowania napi\u0119cia, a tak\u017ce odzyskania wewn\u0119trznej kontroli (Babiker i Arnold, 2002; Radziwi\u0142owicz i Reszka, 2008).<\/p>\n\n\n\n
Statystyki podejmowania zachowa\u0144 autodestrukcyjnych w\u015br\u00f3d pacjentek z zaburzeniami od\u017cywania s\u0105 wysokie. Jak wynika z bada\u0144(Brunstein, Lev-Wiesel, Shellac, Hadas, Berger, Horwitz i Fennig, 2014) a\u017c 82,5% przebadanych pacjentek (63 kobiety choruj\u0105ce na jedno z wymienionych zaburze\u0144: anoreksja, bulimia, zesp\u00f3l kompulsywnego objadania si\u0119, zaburzenia od\u017cywiani niesklasyfikowane) podj\u0119\u0142o cho\u0107 raz w swoim \u017cyciu jaki\u015b typ zachowania samo okaleczaj\u0105cego (self-injuriousbehaviour<\/em>).Ci sami autorzy badaj\u0105c tendencj\u0119 do ujawniania o sobie informacji (self<\/em><\/strong>-disclosure<\/em>) przez pacjentki cierpi\u0105ce na zaburzenia od\u017cywania odkryli ujemny zwi\u0105zek pomi\u0119dzy podejmowaniem zachowa\u0144 autodestruktywnych a dzieleniem si\u0119 z rodzin\u0105 informacjami o sobie. Zale\u017cno\u015b\u0107 ta jednak okaza\u0142a si\u0119 by\u0107 odmienna w stosunku do my\u015bli samob\u00f3jczych (suicidalideation<\/em>), poniewa\u017c cz\u0119stszemu ujawnianiu tego typu my\u015bli towarzyszy\u0142 bardziej liczne zachowania autoagresywne. Wed\u0142ug portugalskich autor\u00f3w (Gon\u00e7alves i wsp., 2014) pacjentki choruj\u0105ce na bulimi\u0119 w por\u00f3wnaniu z grup\u0105 kontrol\u0105 (kobiety w wieku od 13 do 38 r.\u017c nie choruj\u0105ce na zaburzenia od\u017cywiania ani na inne zaburzenia psychiczne i somatyczne) cz\u0119\u015bciej podejmowa\u0142y zachowania intrapunitywne w postaci pr\u00f3b samob\u00f3jczych, samookaleczenia, nadu\u017cywania substancji psychoaktywnych. Ponadto u pacjentek choruj\u0105cych na bulimi\u0119 psychiczn\u0105nadu\u017cywanie narkotyk\u00f3w i lek\u00f3w zwi\u0105zane by\u0142y z molestowaniem seksualnym, kt\u00f3rego do\u015bwiadczy\u0142y w dzieci\u0144stwie (Gon\u00e7alves i wsp., 2014).<\/p>\n\n\n\n Osoby choruj\u0105ce na bulimi\u0119 charakteryzuj\u0105 si\u0119 wysok\u0105 labilno\u015bci\u0105 emocjonaln\u0105, kt\u00f3ra zwi\u0105zana jest z impulsywnymi i rozregulowanymi zachowaniami (impulsie and dysregulated behaviours<\/em>) (Anestis i wsp., 2009). Tez\u0119 t\u0105 potwierdzaj\u0105 badania (Anestis, Silva,Lavender, Crosby, Wonderlich, Engel i Joiner, 2012) 123 Amerykanek, u kt\u00f3rych zdiagnozowano bulimi\u0119 psychiczn\u0105. Natomiast w opozycji do powy\u017cej przytoczonych bada\u0144 wyst\u0119puj\u0105 wyniki uzyskane przez Solano, Fern\u00e1ndez-Aranda, Aitken, L\u00f3pez i Vallejo (2005), poniewa\u017c a\u017c u 32% badanych os\u00f3b przypadki zachowa\u0144autopunitywnych nie by\u0142y zwi\u0105zane z postawion\u0105 diagnoz\u0105. Ponadto nie stwierdzono zwi\u0105zku pomi\u0119dzy zachowaniami autodestruktywnymi a nadu\u017cywaniem alkoholu, pr\u00f3bami samob\u00f3jczymi oraz kradzie\u017cami. Natomiast pozytywn\u0105 korelacj\u0119 zauwa\u017conopomi\u0119dzy aktami autodestruktywnymi a nadu\u017cywaniem narkotyk\u00f3w (p<\/em>< 0,003). Pacjenci podejmuj\u0105cy ten typ zachowa\u0144 przejawiali r\u00f3wnie\u017c intensywniejsze nasilenie bulimii \/anoreksji (p<\/em>< 0,04), symptom\u00f3w depresji (p <\/em>< 0,02), l\u0119ku spo\u0142ecznego (p <\/em>< 0,02) oraz niezadowolenia z cia\u0142a (p <\/em>< 0,03).<\/p>\n\n\n\n Wyniki uzyskane przez Solano i wsp. (2005) wskazuj\u0105 na brak r\u00f3\u017cnicy w zachowaniach autoagresywnych u pacjentek z bulimi\u0105 i anoreksj\u0105 psychiczn\u0105. Wnioski te s\u0105 opozycyjne w stosunku do wcze\u015bniejszych bada\u0144 (Glen i Klonksy, 2010; Surgenor i Snell, 1998; Welch i Fairburn, 1996). Wed\u0142ug (Surgenor i Snell, 1998) pacjentki cierpi\u0105ce na anoreksj\u0119 podejmuj\u0105 bardziej ryzykowne zachowania samookleczaj\u0105ce (u\u017cywaj\u0105 sondy nosowo-\u017co\u0142\u0105dkowej \u2013 nasogastrictube \u2013 <\/em>w celu podj\u0119cia pr\u00f3by uduszenia si\u0119), kt\u00f3re z wi\u0119kszym prawdopodobie\u0144stwem mog\u0105 doprowadzi\u0107 do \u015bmierci. Natomiast badania Welch i Fairburn (1996) wskazuj\u0105 jako grup\u0119 bardziej zagro\u017con\u0105osoby z zdiagnozowan\u0105 bulimi\u0105, poniewa\u017c cz\u0119\u015bciej nadu\u017cywaj\u0105 one narkotyk\u00f3w i stosuj\u0105 zachowania samookaleczaj\u0105ce w por\u00f3wnaniu z grupami kontrolnymi (204 zdrowe kobiety i 102 kobiety cierpi\u0105ce na inne zaburzenia psychiczne). Wyniki te potwierdzaj\u0105 dane uzyskane przez Glen i Klonksy (2010), w kt\u00f3rych udowodniono, \u017ce osoby, u kt\u00f3rych zdiagnozowano bulimi\u0119 (podobnie jak osoby cierpi\u0105ce na zaburzenie osobowo\u015bci typu borderline<\/em>) podczas badania zg\u0142aszaj\u0105 ch\u0119\u0107 ogl\u0105dania krwi (seeingblood<\/em>) co wi\u0105za\u0142o si\u0119 w tej grupie ze zwi\u0119kszon\u0105 cz\u0119stotliwo\u015bci\u0105 ci\u0119cia si\u0119 przez pacjentki.<\/p>\n\n\n\n Ekspresja z\u0142o\u015bci i zachowania autodestruktywne w zaburzeniach od\u017cywiania si\u0119 s\u0105 z\u0142o\u017conym i wieloaspektowym problemem, kt\u00f3ry bez w\u0105tpienia powinien by\u0107 uwzgl\u0119dniony w procesie terapeutycznym (Izydorczyk, 2011).Na szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119, zas\u0142uguje fakt, \u017ce cz\u0119ste zadawanie sobie cierpienia jest rozumiane w zupe\u0142nie inny spos\u00f3b przez osoby cierpi\u0105ce na zaburzenia od\u017cywiania.Ko\u0144cz\u0105c warto przytoczy\u0107 cytat, kt\u00f3ry doskonale obrazuje skal\u0119 zjawiska autoagresji (tutaj w anoreksji psychicznej) i spos\u00f3b jego rozumienia. Apfeldorfer (1995, s. 36) pisze: \u201ezadawanie sobie cierpie\u0144, kt\u00f3re uwa\u017ca si\u0119 za przejaw masochizmu, dla anorektyka jest post\u0119powaniem s\u0142usznym, o znamionach ascezy, kt\u00f3re ma zdyscyplinowa\u0107 i ujarzmi\u0107 cia\u0142o, podporz\u0105dkowa\u0107 je woli, aby duch w ko\u0144cu m\u00f3g\u0142 si\u0119 od niego oderwa\u0107\u201d.<\/p>\n\n\n\n Podsumowuj\u0105c, nasze wyst\u0105pienie b\u0119dzie pr\u00f3b\u0105 zwr\u00f3cenia uwagi na rodzaje i skal\u0119 wyst\u0119powania zjawiska autodestrukcji, ekspresji z\u0142o\u015bci i zachowa\u0144 autopunitywnych w\u015br\u00f3d os\u00f3b z zaburzeniami od\u017cywiania.<\/p>\n\n\n\n Bibliografia: <\/em><\/p>\n\n\n\n Ahern, A.L. i Hetherington, M.M. (2006). The thin ideal and body image: an experimental study of implicit attitudes. Psychology of Addictive Behaviors, 20 (3), 338-342.<\/em><\/p>\n\n\n\n Anestis M.D, Peterson C.B, Bardone-Cone A.M, Klein M.H, Mitchell J.E, Crosby R.D, et al. (2009). Affective lability and impulsivity in a clinical sample of women with bulimia nervosa: The role of affect in severely dysregulated behavior. International Journal of Eating Disorder, 42, 259\u2013266.<\/em><\/p>\n\n\n\n Anestis M.D., Silva, C., Lavender, J.M., Crosby, R.D., Wonderlich, S.A., Engel, S.G. i Jonier, T.E. (2012). Predicting nonsuicidal self-injury episodes over a discrete period of time in a sample of women diagnosed with bulimia nervosa: An analysis of self-reported trait and ecologicalmomentary assessment based affective lability and previous suicide attempts. International Journal of Eating Disorder, 45(6), 808-811.<\/em><\/p>\n\n\n\n