U wi\u0119kszo\u015bci pacjent\u00f3w cierpi\u0105cych na nadwag\u0119 wi\u0119ksz\u0105 rol\u0119 od czynnik\u00f3w biologicznych graj\u0105 uwarunkowania psychologiczne i spo\u0142eczne. Nie tylko mog\u0105 prowadzi\u0107 do wzrostu masy cia\u0142a, ale te\u017c odpowiadaj\u0105 za niemo\u017cno\u015b\u0107 pozbycia si\u0119 jej mimo licznych pr\u00f3b. Na nasze przysz\u0142e \u017cycie wp\u0142ywaj\u0105 zw\u0142aszcza wczesne do\u015bwiadczenia z dzieci\u0144stwa. Jawnym przyk\u0142adem patologii mo\u017ce by\u0107 do\u015bwiadczanie molestowania seksualnego czy przemocy w przesz\u0142o\u015bci.<\/p>\n\n\n\n
Kobiety po takich przej\u015bciach mog\u0105 pod\u015bwiadomie utrzymywa\u0107 nadmiern\u0105 mas\u0119 cia\u0142a, zapewniaj\u0105c\u0105 im poczucie bezpiecze\u0144stwa. Mo\u017ce to stanowi\u0107 obron\u0119 przed zainteresowaniem potencjalnych partner\u00f3w seksualnych czy oprawc\u00f3w. Po spadku masy cia\u0142a odczuwaj\u0105 nasilony l\u0119k i niepok\u00f3j, cho\u0107 \u015bwiadomie nie \u0142\u0105cz\u0105 tego z wag\u0105. Mo\u017cliwe tak\u017ce, \u017ce po przebyciu traumatycznych do\u015bwiadcze\u0144, mniej troszcz\u0105 si\u0119 o prozaiczne problemy, a wpasowanie si\u0119 w \u201eidea\u0142 pi\u0119kna\u201d nie zajmuje wysokiego miejsca w ich hierarchii warto\u015bci. Dodatkowo ci\u0119\u017ckie dzieci\u0144stwo prowadzi do odczu\u0107 depresyjnych, a wi\u0119c mniejszej motywacji, apatii i obni\u017conego poczucia sprawstwa, co mo\u017ce uniemo\u017cliwia\u0107 utrat\u0119 wagi.<\/p>\n\n\n\n
Mniej oczywiste, ale nadal bardzo wa\u017cne, s\u0105 wzorce przekazywane dziecku przez rodzic\u00f3w i atmosfera w domu dotycz\u0105ca jedzenia. Nie chodzi tutaj bynajmniej o karmienie dziecka s\u0142odyczami czy pozwalanie mu na siedzenie przed komputerem zamiast aktywnego trybu \u017cycia. Mowa o drobnych niuansach, jak to czy posi\u0142ki s\u0105 spo\u017cywane w gronie rodziny i przygotowywane w domu. Dzieci karmione nieregularnie i w ma\u0142o sta\u0142ych warunkach \u2013 np. raz przez babci\u0119, a raz na mie\u015bcie \u2013 zjadaj\u0105 wi\u0119ksze porcje posi\u0142k\u00f3w, kt\u00f3re s\u0105 cz\u0119sto tak\u017ce z\u0142ej jako\u015bci, wysoko przetworzone i ubogie w sk\u0142adniki od\u017cywcze.<\/p>\n\n\n\n
Niekt\u00f3rym rodzicom wydaje si\u0119 te\u017c, \u017ce im wi\u0119cej dziecko zje, tym b\u0119dzie zdrowsze i silniejsze. Jest to jednak nieprawda, dziecko ma znacznie mniejszy \u017co\u0142\u0105dek od doros\u0142ego i mniejsze zapotrzebowanie kaloryczne. Zbyt du\u017ca porcja na talerzu nie \u015bwiadczy o trosce, tylko o nieznajomo\u015bci potrzeb w\u0142asnego dziecka. Babcie, kt\u00f3re robi\u0105 z obiadu obowi\u0105zek i mamy, kt\u00f3re pr\u00f3buj\u0105 przekszta\u0142ci\u0107 go w zabaw\u0119 (np. leci samolocik do buzi) wychowaj\u0105 albo niejadk\u00f3w, albo przysz\u0142ych oty\u0142ych. Ogromnym b\u0142\u0119dem jest tak\u017ce u\u017cywanie jedzenia jako nagrody, np. za dobre zachowanie. Jedzenie staje si\u0119 pozbawiane swojej podstawowej funkcji \u2013 od\u017cywienie organizmu zgodnie z jego zapotrzebowaniem. Zostaje mu nadana g\u0142\u0119bsza symbolika, a bodziec jedzeniowy mo\u017ce by\u0107 kojarzony praktycznie ze wszystkim, od ulgi a\u017c po poczucie bezpiecze\u0144stwa.<\/p>\n\n\n\n
Dzi\u0119ki b\u0142\u0119dnym wzorcom rodzinnym, ludzie przenosz\u0105 z\u0142y styl od\u017cywiania na p\u00f3\u017aniejsze \u017cycie. Stosuj\u0105 nieefektywne strategie regulowania emocji i radzenia sobie ze stresem przy pomocy jedzenia. Nie potrafi\u0105 kierowa\u0107 si\u0119 wskaz\u00f3wkami wewn\u0119trznymi dotycz\u0105cymi syto\u015bci, swoje poczucie najedzenia uzale\u017cniaj\u0105 od wskaz\u00f3wek obiektywnych, jak pora dnia, dost\u0119pno\u015b\u0107 pokarmu czy jego smak. Maj\u0105 tendencj\u0119 do zjadania wi\u0119kszej ilo\u015bci pokarm\u00f3w wysokokalorycznych i pr\u0119dzej przechodz\u0105 do deseru.<\/p>\n\n\n\n
Cz\u0119sto wyznaczaj\u0105 sobie granice ilo\u015bciowe zamiast jako\u015bciowych. Cho\u0107 teoretycznie s\u0105 one poprawne w perspektywie ca\u0142ego dnia, w danym momencie mog\u0105 pozostawa\u0107 poni\u017cej fizjologicznej granicy g\u0142odu, a ssanie w \u017co\u0142\u0105dku nie zniknie. Przyk\u0142adowo \u201emin\u0119\u0142y 3 godziny od \u015bniadania, mog\u0119 zje\u015b\u0107 tylko 150 kcal\u201d. Kiedy restrykcje przerosn\u0105 ludzi i zjedz\u0105 jaki\u015b nieplanowany posi\u0142ek, kt\u00f3ry zaburza ich plan dnia, nast\u0119puje u nich rozhamowanie. Przyjmuj\u0105 postaw\u0119 \u201ewszystko albo nic\u201d. Je\u017celi zjad\u0142o si\u0119 zakazan\u0105 s\u0142odycz, poczucie wstydu i winy mo\u017ce by\u0107 tak silne, \u017ce ch\u0119\u0107 zminimalizowania go przez jedzenie tylko wzrasta jeszcze bardziej. W efekcie powstaje napad objadania si\u0119, niekontrolowane spo\u017cywanie ogromnych ilo\u015bci jedzenia, kt\u00f3re na kr\u00f3tk\u0105 chwil\u0119 przynosi poczucie ulgi. Zaraz potem ca\u0142a sekwencja zaczyna si\u0119 od nowa. W literaturze m\u00f3wi si\u0119 o tzw. b\u0142\u0119dnym kole odchudzaj\u0105cych si\u0119 lub o syndromie fa\u0142szywej nadziei.<\/p>\n\n\n\n
Odwrotna sytuacja zachodzi u os\u00f3b, kt\u00f3re nie stawiaj\u0105 przed sob\u0105 ogranicze\u0144. Po spo\u017cyciu posi\u0142ku, kt\u00f3ry w ich mniemaniu by\u0142 wysokokaloryczny, w ramach rekompensaty ograniczaj\u0105 dalsze spo\u017cywanie i nie do\u015bwiadczaj\u0105 przykrych uczu\u0107. To jeden z powod\u00f3w dla kt\u00f3rych narzucanie sobie rygorystycznych diet odchudzaj\u0105cych jest kontr-efektywne.<\/p>\n\n\n\n
Niekt\u00f3rzy badacze postuluj\u0105, \u017ce objadanie si\u0119 jest nie tylko wynikiem genetyki czy socjalizacji, ale mo\u017cna je uzna\u0107 za pe\u0142noprawne uzale\u017cnienie, dzia\u0142aj\u0105ce na organizm tak samo jak uzale\u017cnienia od substancji psychoaktywnych. Niekt\u00f3re produkty mog\u0105 nawet powodowa\u0107 symptomy zespo\u0142u abstynencyjnego, np. likwidacja cukru z diety daje podobne objawy jak przy odstawianiu opiat\u00f3w. S\u0105 to m.in. dra\u017cliwo\u015b\u0107, b\u00f3le g\u0142owy i symptomy zbli\u017cone do grypy. To czy kto\u015b uzale\u017cni si\u0119 od jedzenia, a raczej konkretnych produkt\u00f3w jak czekolada czy cukier, zale\u017cy od wra\u017cliwo\u015bci i reaktywno\u015bci uk\u0142adu nagrody w m\u00f3zgu. Chodzi tu szczeg\u00f3lnie o liczebno\u015b\u0107 receptor\u00f3w dopaminy. Uzale\u017cnienie od jedzenia \u0142\u0105czy si\u0119 tak\u017ce z pewnymi cechami osobowo\u015bci. Przyk\u0142adowo impulsywno\u015b\u0107, kt\u00f3ra negatywnie wp\u0142ywa na umiej\u0119tno\u015b\u0107 odm\u00f3wienia sobie przyjemno\u015bci i dokonywania korzystnych dla siebie wybor\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Warto te\u017c wspomnie\u0107, \u017ce osoby oty\u0142e cz\u0119sto charakteryzuj\u0105 si\u0119 specyficznym profilem poznawczym. Sk\u0142ada si\u0119 na niego zwi\u0119kszona reaktywno\u015b\u0107 na bod\u017ace zwi\u0105zane z jedzeniem (zar\u00f3wno w formie reakcji fizjologicznych jak i silnego g\u0142odu psychicznego), wi\u0119ksza orientacja na jedzenie wysokokaloryczne, nastawienie na szybk\u0105 gratyfikacje oraz zaburzone funkcje wykonawcze, zw\u0142aszcza niemo\u017cno\u015b\u0107 powstrzymywania zachowa\u0144 automatycznych.<\/p>\n\n\n\n
Takie specyficzne uwarunkowanie poznawcze to kolejna rzecz odpowiedzialna za ogromne trudno\u015bci w zmianie stylu \u017cycia os\u00f3b z nadmiern\u0105 mas\u0105 cia\u0142a. Prosta rada: \u201emniej je\u015b\u0107, wi\u0119cej \u0107wiczy\u0107\u201d okazuje si\u0119 nagle niemo\u017cliwa do wprowadzenia w \u017cycie, gdy w\u0142asny organizm sabotuje wszelkie wysi\u0142ki. Dobre wie\u015bci s\u0105 takie, \u017ce istniej\u0105 terapie poznawczo-behawioralne, skoncentrowane na rozwoju deficytowych zdolno\u015bci poznawczych.<\/p>\n\n\n\n
Cz\u0142owiek jest niesamowicie z\u0142o\u017conym tworem, kt\u00f3ry nie mo\u017ce by\u0107 rozpatrywany jedynie jako zbi\u00f3r zachowa\u0144. Nie wszyscy posiadaj\u0105 siln\u0105 wol\u0119 czy motywacj\u0119 i jest to co\u015b zupe\u0142nie naturalnego i ludzkiego, a ju\u017c na pewno nie zale\u017cy wy\u0142\u0105cznie od dobrej woli jednostki. Mo\u017cna sobie zada\u0107 pytanie czy gdyby oddzia\u0142ywaniom marketingowym by\u0142o si\u0119 tak \u0142atwo oprze\u0107, to specjalistom w og\u00f3le chcia\u0142oby si\u0119 opracowywa\u0107 skomplikowane kampanie reklamowe? Je\u015bli rzeczywi\u015bcie chcemy pom\u00f3c osobom oty\u0142ym z naszego otoczenia, powinni\u015bmy przesta\u0107 je deprecjonowa\u0107 i obarcza\u0107 win\u0105, a zamiast tego skupi\u0107 si\u0119 na szukaniu specjalistycznej pomocy, kt\u00f3ra pozwoli zlikwidowa\u0107 \u017ar\u00f3d\u0142o problemu, a nie tylko objaw.<\/p>\n\n\n\n
Aleksandra Frydrysiak<\/p>\n\n\n\n
Bibliografia:<\/p>\n\n\n\n
U wi\u0119kszo\u015bci pacjent\u00f3w cierpi\u0105cych na nadwag\u0119 wi\u0119ksz\u0105 rol\u0119 od czynnik\u00f3w biologicznych graj\u0105 uwarunkowania psychologiczne i spo\u0142eczne. Nie tylko mog\u0105 prowadzi\u0107 do wzrostu masy cia\u0142a, ale te\u017c odpowiadaj\u0105 za niemo\u017cno\u015b\u0107 pozbycia si\u0119 jej mimo licznych pr\u00f3b. Na nasze przysz\u0142e \u017cycie wp\u0142ywaj\u0105 zw\u0142aszcza wczesne do\u015bwiadczenia z dzieci\u0144stwa. Jawnym przyk\u0142adem patologii mo\u017ce by\u0107 do\u015bwiadczanie molestowania seksualnego czy przemocy […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":147,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"class_list":["post-146","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-blog"],"acf":[],"yoast_head":"\n