Tekst: RENATA KUSI\u0143SKA<\/strong><\/p>\n\n\n\n Bulimia nervosa<\/strong><\/p>\n\n\n\n Bulimia nervosa (BN, \u017car\u0142oczno\u015b\u0107 psychiczna), to choroba charakteryzuj\u0105ca si\u0119 intensywnym zaabsorbowaniem mas\u0105 cia\u0142a, niekontrolowanymi napadami objadania si\u0119 i u\u017cyciem ekstremalnych \u015brodk\u00f3w maj\u0105cych na celu przeciwdzia\u0142anie skutkom ob\u017carstwa. Aktualne kryteria bulimii psychicznej wg DSM-V : Dieta a napady objadania si\u0119<\/strong><\/p>\n\n\n\n Du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 chorych na BN stara si\u0119 na co dzie\u0144 przestrzega\u0107 restrykcyjnej diety \u2013 pomi\u0119dzy napadami objadania jedz\u0105 bardzo ma\u0142o lub nie jedz\u0105 nic. Chorzy cz\u0119sto b\u0142\u0119dnie zak\u0142adaj\u0105, \u017ce rygorystyczna dieta jest reakcj\u0105 na napad objadania si\u0119, pr\u00f3b\u0105 zapobiegni\u0119cia przyrostowi masy cia\u0142a. W rzeczywisto\u015bci jednak, to restrykcyjna dieta jest jedn\u0105 z przyczyn napadowego objadania si\u0119 \u2013 mo\u017cliwo\u015b\u0107 wyst\u0105pienia objaw\u00f3w znacznie wzrasta w okresie stosowania diety. Restrykcyjna dieta wi\u0105\u017ce si\u0119 ze sztywnymi zasadami i znacznymi ograniczeniami, kt\u00f3re bardzo \u0142atwo jest z\u0142ama\u0107. Osoby przestrzegaj\u0105ce takich rygorystycznych za\u0142o\u017ce\u0144 bardzo cz\u0119sto odnosz\u0105 \u201epora\u017cki\u201d \u2013 \u0142ami\u0105 narzucone sobie zasady. Tego rodzaju pora\u017cki u os\u00f3b chorych na BN prowadz\u0105 do napad\u00f3w objadania si\u0119. Wynika to z faktu, i\u017c pacjenci zazwyczaj cechuj\u0105 si\u0119 my\u015bleniem dychotomicznym \u2013 wszystko albo nic. Mog\u0105 albo odnie\u015b\u0107 sukces, albo pora\u017ck\u0119, pokarm mo\u017ce by\u0107 \u201ez\u0142y\u201d albo \u201edobry\u201d. Przesadnie rygorystyczna dieta w po\u0142\u0105czeniu z takim schematem my\u015blenia, tworzy cykl napadowego objadania si\u0119 i odchudzania, w kt\u00f3rym jedno sprzyja drugiemu. St\u0105d, w procesie zdrowienia, bardzo istotna jest rola dietetyka. Powinien on zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na diety stosowane mi\u0119dzy napadami objadania si\u0119 i doprowadzi\u0107 do unormowania \u017cywienia, przede wszystkim wprowadzaj\u0105c wzorzec regularnych posi\u0142k\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Rodzaje ogranicze\u0144 dietetycznych<\/strong><\/p>\n\n\n\n W\u015br\u00f3d ogranicze\u0144 dietetycznych stosowanych przez chorych na BN, wyr\u00f3\u017cni\u0107 mo\u017cna trzy g\u0142\u00f3wne rodzaje: Unormowany spos\u00f3b od\u017cywiania<\/strong><\/p>\n\n\n\n Unormowany spos\u00f3b od\u017cywiania mo\u017cna scharakteryzowa\u0107 jako jedzenie tego, co je osoba zdrowa, niestosuj\u0105ca \u017cadnych diet. Obejmuje on przynajmniej trzy zbilansowane posi\u0142ki dziennie, a najlepiej trzy g\u0142\u00f3wne posi\u0142ki i dwie przek\u0105ski. Po\u017cywienie powinno dostarcza\u0107 odpowiedniej ilo\u015bci energii i sk\u0142adnik\u00f3w od\u017cywczych, zgodnie z zapotrzebowaniem, bior\u0105c pod uwag\u0119 wiek, p\u0142e\u0107, mas\u0119 cia\u0142a i aktywno\u015b\u0107 fizyczn\u0105. Osoba powinna spo\u017cywa\u0107 normalne porcje posi\u0142k\u00f3w, rozpoczyna\u0107 jedzenie kiedy jest g\u0142odna i zaprzestawa\u0107 w momencie syto\u015bci. Jedzenie powinno odbywa\u0107 si\u0119 w spokoju i bezstresowo. Post\u0119powanie dietetyczne w celu unormowania sposobu od\u017cywiania<\/strong><\/p>\n\n\n\n Powr\u00f3t do zdrowia wymaga du\u017co czasu, wysi\u0142ku i cierpliwo\u015bci, zar\u00f3wno ze strony pacjenta i jego rodziny, jak i ze strony wszystkich wspieraj\u0105cych go specjalist\u00f3w. Czas trwania procesu zdrowienia zale\u017cy od rzeczywistych d\u0105\u017ce\u0144 pacjenta, rodzaju zachowa\u0144 zwi\u0105zanych z ED, wsparcia (np. dost\u0119pu do leczenia, mo\u017cliwo\u015bci finansowych, zaanga\u017cowania rodziny) oraz od wewn\u0119trznej motywacji pacjenta.<\/p>\n\n\n\n Planowanie jad\u0142ospisu Samoobserwacja Elastyczno\u015b\u0107 Trudne sytuacje Produkty zakazane Odst\u0105pienie od planu posi\u0142k\u00f3w Okres zdrowienia<\/strong><\/p>\n\n\n\n Po wyzdrowieniu pacjenci powinni zachowywa\u0107 si\u0119 elastycznie w stosunku do produkt\u00f3w \u017cywno\u015bciowych, akceptowa\u0107 w\u0142asne cia\u0142o i by\u0107 bardziej tolerancyjni wobec waha\u0144 masy cia\u0142a. Aby u\u0142atwi\u0107 im powr\u00f3t do unormowanego \u017cywienia, warto wsp\u00f3lnie ustali\u0107 kilka zasad, kt\u00f3rymi b\u0119d\u0105 mogli kierowa\u0107 si\u0119 w okresie zdrowienia, np.: Bibliografia: Du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 chorych na BN stara si\u0119 na co dzie\u0144 przestrzega\u0107 restrykcyjnej diety \u2013 pomi\u0119dzy napadami objadania jedz\u0105 bardzo ma\u0142o lub nie jedz\u0105 nic. Chorzy cz\u0119sto b\u0142\u0119dnie zak\u0142adaj\u0105, \u017ce rygorystyczna dieta jest reakcj\u0105 na napad objadania si\u0119, pr\u00f3b\u0105 zapobiegni\u0119cia przyrostowi masy cia\u0142a. W rzeczywisto\u015bci jednak, to restrykcyjna dieta jest jedn\u0105 z przyczyn napadowego objadania si\u0119 […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":114,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"class_list":["post-113","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-blog"],"acf":[],"yoast_head":"\n
\n\n\n\n
A. Nawracaj\u0105ce epizody objadania si\u0119. Epizody objadania si\u0119 charakteryzuj\u0105 si\u0119 obiema z nast\u0119puj\u0105cych cech:
\u2013 jedzenie w wyodr\u0119bnionym czasie (np. w ci\u0105gu dw\u00f3ch godzin) takiej ilo\u015bci po\u017cywienia, kt\u00f3ra zdecydowanie przekracza to, co wi\u0119kszo\u015b\u0107 ludzi zjad\u0142aby w podobnym czasie w podobnych okoliczno\u015bciach,
\u2013 poczucie braku kontroli nad jedzeniem w czasie takiego epizodu (np. poczucie, \u017ce nie mo\u017cna zaprzesta\u0107 jedzenia lub zapanowa\u0107 na tym, ile si\u0119 zjada).
B. Nawracaj\u0105ce, nieodpowiednie zachowania kompensacyjne podejmowane w celu zapobie\u017cenia przyrostowi masy cia\u0142a, takie jak: prowokowanie wymiot\u00f3w, nadu\u017cywanie lek\u00f3w przeczyszczaj\u0105cych, moczop\u0119dnych, wlew\u00f3w przeczyszczaj\u0105cych lub innych lek\u00f3w, g\u0142odowanie lub nadmierne \u0107wiczenia fizyczne.
C. Napady objadania si\u0119 i nast\u0119puj\u0105ce po nich zachowania kompensacyjne pojawiaj\u0105 si\u0119 minimum raz w tygodniu przez co najmniej trzy miesi\u0105ce.
D. Samoocena pozostaje pod nadmiernym wp\u0142ywem kszta\u0142tu i masy cia\u0142a.
E. Zaburzenie nie wyst\u0119puje podczas epizod\u00f3w jad\u0142owstr\u0119tu psychicznego.<\/p>\n\n\n\n
1. Op\u00f3\u017anianie jedzenia \u2013 zwlekanie ze zjedzeniem posi\u0142ku jak najd\u0142u\u017cej w ci\u0105gu dnia, cz\u0119sto nawet do wieczora.
2. Ograniczanie og\u00f3lnej ilo\u015bci spo\u017cywanych pokarm\u00f3w \u2013 najcz\u0119\u015bciej nieprzekraczanie za\u0142o\u017conego limitu kalorii. Limity te s\u0105 bardzo rygorystyczne, kaloryczno\u015b\u0107 diety jest znacznie ni\u017csza ni\u017c wynikaj\u0105ca z zapotrzebowania (np. 800 kcal, 1000 kcal).
3. Unikanie pewnych rodzaj\u00f3w pokarm\u00f3w \u2013 unikanie pokarm\u00f3w, kt\u00f3re osoba uwa\u017ca za tucz\u0105ce, lub kt\u00f3re w przesz\u0142o\u015bci doprowadzi\u0142y do napad\u00f3w objadania si\u0119. Najcz\u0119\u015bciej osoby dziel\u0105 pokarmy na \u201ez\u0142e\u201d i \u201edobre\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Wizja takiego od\u017cywiania jest dla chorych bardzo cz\u0119sto przera\u017caj\u0105ca. Pacjenci nie s\u0105 w stanie obiektywnie oceni\u0107 odpowiedniej porcji po\u017cywienia, nie wiedz\u0105, ile to jest du\u017co, a ile ma\u0142o. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 chorych obawia si\u0119 ci\u0105g\u0142ego przyrostu masy cia\u0142a oraz utraty kontroli nad tym procesem. Du\u017co os\u00f3b ma nierealne wymagania \u2013 chc\u0105 od\u017cywia\u0107 si\u0119 w \u201enormalny\u201d spos\u00f3b, ale jednocze\u015bnie unikn\u0105\u0107 przyrostu masy cia\u0142a.<\/p>\n\n\n\n
Najwa\u017cniejszym zadaniem dietetyka jest pomoc w ustaleniu i przestrzeganiu prawid\u0142owego wzorca od\u017cywiania si\u0119. Zaleca si\u0119 spo\u017cywanie trzech posi\u0142k\u00f3w i dw\u00f3ch przek\u0105sek dziennie, unikanie przerw pomi\u0119dzy jedzeniem d\u0142u\u017cszych ni\u017c 4 godziny, nieopuszczanie posi\u0142k\u00f3w. Cz\u0119sto na pocz\u0105tku pomocne jest opracowanie dok\u0142adnego jad\u0142ospisu, z okre\u015bleniem ilo\u015bci i rodzaju produkt\u00f3w przeznaczonych do spo\u017cycia podczas ka\u017cdego posi\u0142ku. Dok\u0142adny plan od\u017cywiania ma wiele istotnych funkcji. Powinien wytworzy\u0107 poczucie \u0142adu i kontroli sytuacji, by\u0107 dla pacjenta gwarancj\u0105, \u017ce po\u017cywienie jest odpowiednio dobrane i zgodne z jego zapotrzebowaniem. Dieta powinna zawiera\u0107 odpowiednie (zgodne z normami) proporcje bia\u0142ek, t\u0142uszcz\u00f3w i w\u0119glowodan\u00f3w, co zapobiega\u0107 b\u0119dzie epizodom objadania si\u0119 wywo\u0142anym nieprawid\u0142owym sk\u0142adem diety. Chorych nale\u017cy przez pewien czas powstrzyma\u0107 od spo\u017cywania produkt\u00f3w wykorzystywanych podczas napad\u00f3w objadania si\u0119, np. wysokokalorycznych deser\u00f3w. Ich w\u0142\u0105czenie do diety mo\u017cliwe b\u0119dzie dopiero w p\u00f3\u017aniejszym okresie, po normalizacji sposobu od\u017cywiania si\u0119.
Plan \u017cywieniowy nie powinien by\u0107 traktowany sztywno, jako co\u015b niezmiennego. Podczas uk\u0142adania jad\u0142ospisu nale\u017cy uwzgl\u0119dni\u0107 objawy chorobowe, wzrost, mas\u0119 cia\u0142a, p\u0142e\u0107 i aktywno\u015b\u0107 fizyczn\u0105. Jad\u0142ospis powinien by\u0107 realistyczny \u2013 nale\u017cy go skonstruowa\u0107 tak, aby dawa\u0142 pacjentowi szans\u0119 na sukces, osi\u0105gni\u0119cie zamierzonych cel\u00f3w. W miar\u0119 post\u0119p\u00f3w leczenia w planie \u017cywieniowym nale\u017cy wprowadza\u0107 zmiany, zale\u017cne od stanu zdrowia i mo\u017cliwo\u015bci pacjenta.<\/p>\n\n\n\n
Niezale\u017cnie od tego, czy pacjent otrzyma\u0142 gotowy plan \u017cywieniowy, czy samodzielnie komponuje sw\u00f3j jad\u0142ospis, w wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w zaleca si\u0119 prowadzenie dziennika \u017cywieniowego. Odgrywa on bardzo wa\u017cn\u0105 rol\u0119, gdy\u017c pomaga okre\u015bli\u0107, w jakim stopniu sk\u0142ad i ilo\u015b\u0107 po\u017cywienia w danym okresie odpowiada temu, co zosta\u0142o wcze\u015bniej zaplanowane. Warto, aby w dzienniku pacjent zapisywa\u0142: rodzaj i ilo\u015b\u0107 zjedzonych pokarm\u00f3w, godzin\u0119 posi\u0142ku, miejsce jego spo\u017cycia, my\u015bli i prze\u017cycia zwi\u0105zane z jedzeniem oraz ewentualne zachowania kompensacyjne (np. wymioty, stosowanie \u015brodk\u00f3w przeczyszczaj\u0105cych).
Analiza dziennika \u017cywieniowego pomaga okre\u015bli\u0107, kt\u00f3rych element\u00f3w planu \u017cywieniowego nie uda\u0142o si\u0119 zrealizowa\u0107 oraz, przede wszystkim, kiedy wyst\u0119puj\u0105 napady objadania si\u0119. Zapiski w dzienniku maj\u0105 jeszcze jedn\u0105, bardzo wa\u017cn\u0105 funkcj\u0119 \u2013 dzi\u0119ki nim pacjent przekona si\u0119, \u017ce d\u0142ugie przerwy mi\u0119dzy posi\u0142kami oraz g\u0142odzenie si\u0119 prowadz\u0105 do epizod\u00f3w objadania si\u0119 i nast\u0119puj\u0105cych po nich zachowa\u0144 kompensacyjnych.
Nie ka\u017cdy pacjent b\u0119dzie odnosi\u0142 korzy\u015bci z prowadzenia zapisk\u00f3w. Dla os\u00f3b o niskim poziomie motywacji, czy do\u015bwiadczaj\u0105cych silnego uczucia wstydu w zwi\u0105zku z jedzeniem lub objawami choroby, prowadzenie dziennika mo\u017ce by\u0107 \u017ar\u00f3d\u0142em negatywnych prze\u017cy\u0107. W takich wypadkach nie nale\u017cy nalega\u0107 na prowadzenie samoobserwacji.<\/p>\n\n\n\n
O post\u0119pach w zakresie od\u017cywiania si\u0119, mo\u017cemy m\u00f3wi\u0107 w momencie, gdy pacjent opanowa\u0142 umiej\u0119tno\u015b\u0107 regularnego spo\u017cywania posi\u0142k\u00f3w. Kolejnym etapem jest nauczenie chorego samodzielnego wyboru produkt\u00f3w spo\u017cywczych, kt\u00f3re b\u0119d\u0105 sk\u0142ada\u0142y si\u0119 na jego posi\u0142ki. Aby to u\u0142atwi\u0107, mo\u017cna zacz\u0105\u0107 od pozwalania pacjentowi na wyb\u00f3r jednej z kilku opcji, np. na \u015bniadanie mo\u017ce on wybra\u0107 jeden z trzech r\u00f3\u017cnych owoc\u00f3w, jeden z dw\u00f3ch r\u00f3\u017cnych produkt\u00f3w zbo\u017cowych i jeden z dw\u00f3ch r\u00f3\u017cnych produkt\u00f3w bia\u0142kowych (wszystko w okre\u015blonych wcze\u015bniej porcjach) i w ten spos\u00f3b samodzielnie skomponowa\u0107 sw\u00f3j posi\u0142ek.<\/p>\n\n\n\n
Wydarzenia takie jak podr\u00f3\u017ce, czy przyj\u0119cia, podczas kt\u00f3rych pacjent nie jest w stanie przestrzega\u0107 za\u0142o\u017conego planu \u017cywienia, b\u0119d\u0105 zmusza\u0142y nas do zmiany schematu post\u0119powania. Takie sytuacje mog\u0105 by\u0107 dla osoby chorej bardzo stresuj\u0105ce, dlatego najlepiej od razu u\u0142o\u017cy\u0107 plan post\u0119powania uwzgl\u0119dniaj\u0105cy takie wyj\u0105tkowe sytuacje. Warto zaplanowa\u0107 kilka r\u00f3\u017cnych mo\u017cliwo\u015bci post\u0119powania, tak by pacjent mia\u0142 pewn\u0105 swobod\u0119, ale jednocze\u015bnie czu\u0142 si\u0119 pewnie w nowej sytuacji, czy innym otoczeniu.<\/p>\n\n\n\n
W wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w chorzy unikaj\u0105 pewnych produkt\u00f3w lub grup produkt\u00f3w. Mo\u017ce by\u0107 to wynikiem strachu, b\u0142\u0119dnych informacji i przekona\u0144 dotycz\u0105cych \u017cywienia, a niekiedy wywo\u0142ywaniem objaw\u00f3w zaburzenia przez te pokarmy. Nale\u017cy zacz\u0105\u0107 od przedyskutowania z pacjentem jego obaw i przekona\u0144 oraz obalenia \u201emit\u00f3w \u017cywieniowych\u201d, w kt\u00f3re wierzy. Po zako\u0144czeniu edukacji w tym zakresie, mo\u017cna przej\u015b\u0107 do zada\u0144 praktycznych. W\u0142\u0105czanie do diety produkt\u00f3w, kt\u00f3rych wcze\u015bniej pacjent unika\u0142, powinno przebiega\u0107 stopniowo i w mo\u017cliwie komfortowych warunkach. Przyk\u0142adowo: chory chce ponownie wprowadzi\u0107 do jad\u0142ospisu pizz\u0119, kt\u00f3rej wcze\u015bniej unika\u0142. Realizacja tego zadania powinna zosta\u0107 roz\u0142o\u017cona na etapy. Pierwszy raz spo\u017cywanie pizzy powinno odby\u0107 si\u0119 w warunkach, kt\u00f3re zapewni\u0105 pacjentowi spok\u00f3j oraz poczucie bezpiecze\u0144stwa (np. w domu). Dzi\u0119ki temu ma on szans\u0119 przekona\u0107 si\u0119, \u017ce okazjonalne spo\u017cywanie pizzy, w niczym nie k\u0142\u00f3ci si\u0119 ze zdrowym stylem \u017cycia. Kolejnym etapem mog\u0142oby by\u0107 zjedzenie pizzy z blisk\u0105 osob\u0105 np. partnerem, przyjaci\u00f3\u0142mi, a nast\u0119pnie zjedzenie pizzy w miejscu publicznym. W ten spos\u00f3b stopniowo przybli\u017camy si\u0119 do ostatecznego celu, czyli unormowania \u017cywienia.<\/p>\n\n\n\n
W pewnym momencie leczenia przyjdzie czas na odst\u0105pienie od planu posi\u0142k\u00f3w oraz prowadzenia dziennika \u017cywieniowego. O tym, kiedy nale\u017cy to zrobi\u0107 decyduje wiele czynnik\u00f3w, przede wszystkim wyniki leczenia, motywacja i og\u00f3lny stan zdrowia. Aby u\u0142atwi\u0107 ten proces, mo\u017cna wyznacza\u0107 pacjentowi dodatkowe zadania. Przyk\u0142adem b\u0119dzie tu kontrola od\u017cywiania przy pomocy wewn\u0105trzustrojowych bod\u017ac\u00f3w g\u0142odu i syto\u015bci, bez planu posi\u0142k\u00f3w na dany dzie\u0144. Takie zadanie mo\u017cna po\u0142\u0105czy\u0107 z zapisywaniem zjedzonych pokarm\u00f3w w dzienniczku \u2013 b\u0119dzie to u\u0142atwienie dla pacjent\u00f3w, kt\u00f3rzy nie potrafi\u0105 rozpoznawa\u0107 bod\u017ac\u00f3w g\u0142odu i syto\u015bci. Po wykonaniu zadania pacjent powinien oceni\u0107 jego przebieg \u2013 zaznaczy\u0107 swoje sukcesy i wy\u0142oni\u0107 to, co sprawi\u0142o mu najwi\u0119cej trudno\u015bci, tak by m\u00f3g\u0142 okre\u015bli\u0107 obszary, kt\u00f3re wymagaj\u0105 dodatkowej pracy.<\/p>\n\n\n\n
1. Rozpoczynaj i ko\u0144cz jedzenie zgodnie z fizjologicznymi potrzebami organizmu \u2013 w odpowiedzi na sygna\u0142y g\u0142odu i syto\u015bci.
2. Ws\u0142uchuj si\u0119 w sygna\u0142y p\u0142yn\u0105ce z Twojego cia\u0142a i staraj si\u0119 post\u0119powa\u0107 w zgodzie z nimi.
3. Wystrzegaj si\u0119 jedzenia w odpowiedzi na stan emocjonalny, czynniki zewn\u0119trzne, stres.
4. Traktuj jedzenie jako codzienn\u0105 czynno\u015b\u0107, kt\u00f3ra r\u00f3wnie\u017c mo\u017ce dostarcza\u0107 przyjemno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n
1. Kaczy\u0144ska M. J., Specyficzne zaburzenia od\u017cywiania. Aktualne kryteria diagnostyczne wg DSM-V, \u201eWsp\u00f3\u0142czesna dietetyka\u201d 2016, nr 7
2. Fairburn C., Jak pokona\u0107 objadanie si\u0119, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego, Krak\u00f3w 2014
3. Mroczkowska D., Zi\u00f3\u0142kowska B., Bulimia od A do Z, wyd. Difin, Warszawa 2011
4. Rajewski A., Leczenie zaburze\u0144 od\u017cywiania. Pomost mi\u0119dzy nauk\u0105 a praktyk\u0105, wyd. Elsevier, Wroc\u0142aw 2013<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"